Wat is een opschortende voorwaarde?
Een opschortende voorwaarde is een toekomstige gebeurtenis waarvan nog niet zeker is of zij zal plaatsvinden. De schenkingsovereenkomst kan al zijn gesloten, maar de werking van de schenkingsverplichting begint pas wanneer de afgesproken gebeurtenis zich voordoet. De artikelen 6:21 en 6:22 van het Burgerlijk Wetboek beschrijven hoe een voorwaarde bij een verbintenis werkt.
Voorbeeld. Een ouder legt in 2026 vast dat een kind € 30.000 ontvangt als het vóór 1 juli 2028 een diploma behaalt. Of dat gebeurt, staat nog niet vast. Behaalt het kind het diploma op 15 juni 2027, dan wordt de voorwaarde op die datum vervuld. Behaalt het kind het diploma niet vóór de afgesproken datum, dan ontstaat op grond van deze afspraak geen onvoorwaardelijk recht op het bedrag.
Wanneer is schenkbelasting verschuldigd?
Voor de Successiewet wordt een gift onder opschortende voorwaarde geacht tot stand te komen op het moment waarop de voorwaarde wordt vervuld. Dat staat in artikel 1, negende lid, Successiewet 1956. In het voorbeeld is 2027 dus het relevante schenkingsjaar, hoewel de afspraak in 2026 is gemaakt. De vrijstelling en het tarief moeten voor dat jaar worden beoordeeld; ook andere schenkingen die fiscaal in dat jaar meetellen kunnen de uitkomst beïnvloeden. Bekijk daarvoor ons overzicht van tarieven en vrijstellingen.
Leg vast wanneer en hoe u kunt aantonen dat de voorwaarde is vervuld. Denk aan een diploma, een koopakte of een andere controleerbare gebeurtenis. De daadwerkelijke betaling kan later plaatsvinden, maar dat stelt het fiscale moment niet zonder meer uit.
Een latere betaaldatum is iets anders
Een afspraak als ‘ik schenk nu € 30.000 en betaal op 1 juli 2028’ bevat in beginsel een tijdsbepaling: de datum komt zeker. De ontvanger kan al eerder een recht op betaling krijgen. De bijzondere regel voor een opschortende voorwaarde is dan niet automatisch van toepassing. Ook een afspraak waarbij betaling pas bij overlijden plaatsvindt, vraagt om een afzonderlijke civielrechtelijke en fiscale beoordeling. Schrijf dus niet alleen op wanneer er wordt betaald, maar ook of het recht op de schenking zelf afhankelijk is van een onzekere gebeurtenis.
Een voorwaardelijke last is niet dezelfde voorwaarde
Soms ontvangt iemand het geschonken goed meteen, maar moet diegene later iets terugbetalen als een bepaalde gebeurtenis zich voordoet. Dan kan sprake zijn van een onvoorwaardelijke schenking met een voorwaardelijke last. Volgens kennisgroepstandpunt KG:063:2023:12 is in zo'n geval direct schenkbelasting verschuldigd over de schenking. Als de last later ingaat, kan herrekening van de geheven belasting op grond van artikel 53 Successiewet aan de orde zijn.
Het verschil zit in de vraag waarop de onzekerheid betrekking heeft. Wordt het recht op de schenking zelf pas werkzaam wanneer de gebeurtenis plaatsvindt? Of heeft de ontvanger het geschonken goed al gekregen en ontstaat alleen later mogelijk een verplichting? De woorden in de akte zijn belangrijk, maar de werkelijke afspraken en uitvoering tellen mee.
Wat gebeurt er als de schenker overlijdt?
Het tijdstip van overlijden kan de belastingsoort veranderen. Is de voorwaarde tijdens het leven van de schenker vervuld en overlijdt die binnen 180 dagen daarna, dan kan de 180-dagenregel van artikel 12 Successiewet de schenking alsnog bij de erfbelasting betrekken. De wettelijke uitzonderingen moeten daarbij afzonderlijk worden beoordeeld.
Wordt de voorwaarde pas na het overlijden vervuld, dan behandelt artikel 12, eerste lid, tweede volzin, de verkrijging voor de Successiewet als een verkrijging krachtens erfrecht. Daarnaast moet eerst vaststaan dat de schenking na het overlijden civielrechtelijk blijft bestaan. Voor een schenking die pas na overlijden uitgevoerd zou worden, stelt artikel 7:177 Burgerlijk Wetboek in beginsel een persoonlijk aangegane, notarieel vastgelegde schenking als eis. Ook andere fictiebepalingen, zoals artikel 11 Successiewet, kunnen een rol spelen.
Een voorwaarde die precies op het moment van overlijden vervuld wordt, is juridisch ingewikkelder. Daarover bestaat discussie in de vakliteratuur. Laat een dergelijke clausule vooraf specifiek beoordelen en ga niet uit van een standaarduitkomst.
Wat legt u vast voordat u schenkt?
Begin bij uw doel: wat wilt u de ontvanger mogelijk maken, en hoeveel financiële ruimte wilt u zelf behouden? Leg daarna in de overeenkomst ten minste vast:
- welke gebeurtenis de schenking laat ingaan en hoe u die vaststelt;
- of er een uiterste datum geldt en wat gebeurt als de voorwaarde uitblijft;
- wat gebeurt wanneer de schenker of ontvanger eerder overlijdt;
- wanneer het bedrag wordt betaald en uit welk vermogen;
- hoe de schenking samenloopt met eerdere giften en een toekomstige nalatenschap.
Een goed geformuleerde voorwaarde geeft duidelijkheid aan de familie en voorkomt dat de aangifte op een ander uitgangspunt wordt gebaseerd dan de afspraak. Wij bekijken daarom de schenking in samenhang met uw financiële planning en nalatenschapsplanning.
Lees de juridische basis
Bekijk de wettekst, onze toelichting en het kennisgroepstandpunt elk op een eigen pagina in de Bieb.